W 2008 roku na zorganizowanej w Berkeley przez SFC konferencji podpisano dokument o nazwie “Wheeler Declaration”, definiujący otwarty uniwersytet. Uczelnie, zgodnie z podpisanym dokumentem powinny m. in.:

• udostępniać wyniki prowadzonych badań w modelu otwartym;
• zbierać materiały wykorzystywane w toku nauki w zbiorach otwartych zasobów edukacyjnych;
• stosować wolne oprogramowanie i otwarte standardy;
• budować sieć uniwersytecką w sposób, który naśladowałby otwarty charakter internetu.

Projekt pierwotnie nazwany Open University Campaign poza oczywistymi celami: dążeniem do upowszechniania wyników badań, wspieraniem otwartości uniwersytetów i edukacją, ma też na celu wprowadzenie otwartości jako nowego kryterium oceny uniwersytetu i stworzenie potrzebnych do tego ram prawnych.

W ramach realizacji projektu podjęte zostaną badania nad rozwojem polityki otwartości na uczelniach całego świata, efektem których będzie ranking otwartości uniwersytetów.

W październiku zakończyła się faza pilotażowa projektu, w której testowane były różne rozwiązania dotyczące struktury kursów, organizacji i komunikacji w obrębie społeczności p2pU. Przeprowadzono 9 kursów, w których brało udział około 90 osób.

Tematyka pierwszych kursów była różnorodna – od takich jak “Wstęp do literatury cyberpunkowej”, “Poker i myślenie strategiczne”, przez “Ekonomię behawioralną i podejmowanie decyzji”, “Prawo autorskie a edukacja”, po kurs poświęcony zagadnieniom bioetyki. Każdy z kursów miał przygotowany własny sylabus, terminarz i materiały merytoryczne udostępniane online. Uczestnicy na zakończenie mogli otrzymać certyfikat i publicznie ocenić kurs w którym brali udział.

Prace pilotażowe zostały podsumowane na pierwszych warsztatach P2PU w Berlinie. W tej chwili platforma jest na progu wprowadzenia nowych rozwiązań technologicznych, przed uruchomieniem następnej serii kursów. Do projektu może włączyć się każdy, kto ma pomysł na nowy temat zajęć.

Wsparcia finansowego projektowi udzieliły Hewlett Foundation i Shuttleworth Fudation. Patronat nad projektem objął Uniwerstyet Kalifornijski. Dodatkowe zaplecze dla tej oddolnej inicjatywy stanowi projekt CCLearn (odnoga Creative Commons zajmująca się otwartą edukacją). Wszystkie materiały zgromadzone i powstające w ramach projektu są dostępne na licencjach Creative Commons. Można się spodziewać, że wkrótce projekt ten stanie się stałym zapleczem dla otwartej nauki.

Nie bez powodu więc na zlecenie rządu australijski Instytut Meteorologiczny realizuje program gromadzenia różnego rodzaju danych i informacji o wodzie. Zgodnie z ustawą Water Act informacje te mają być udostępniane publicznie w możliwie najłatwiejszy sposób. Postępując za wskazówkami departamentu ds ochrony środowiska i zasobów naturalnych, który wykorzystywanie narzędzi Creative Commons umieścił na liście praktyk rekomentowanych, Instytut skłania współpracowników do udostępniania informacji na licencji  Creative Commons Uznanie autorstwa. Wskazuje ten pomysł jako rozwiązanie niezwykle wygodne zarówno dla udostępniających dane, jak i korzystających z nich. Licencje pozwalają na rozpowszechnianie danych bez potrzeby bezpośredniego kontaktu z tym, kto je udostępnia.

To kolejny realizowany na dużą skalę australijski projekt rządowy posługujący się narzędziami Creative Commons. W zeszłym roku zaadaptował je na swojej witrynie internetowej australijski urząd statystyczny.

Więcej informacji na stronie Creative Commons Australia.

Szczegółowe tematy poruszane podczas kursu skupiają się m. in. wokół zagadnień otwartości nauki, digital humanities, digitalizacji i udostępniania źródeł w internecie, czy nowoczesnych narzędzi ułatwiających kwerendy.

Pomysł zorganizowania kursu jest odpowiedzią na nieobecność tej tematyki w ramach programu realizowanego w trakcie studiów. Ma na celu przybliżenie studentom zagadnień cyfrowej humanistyki, pokazanie potencjału internetu, który można wykorzystać w badaniach naukowych, a także skłonienie młodych naukowców realizowania własnych projektów internetowych.

Zgłoszenie następuję przez wypełnienie formularza aplikacyjnego w terminie do 30 listopada 2009. Liczba osób, mogących wziąć udział w kursie jest ograniczona. Projekt będzie trwał od 1 grudnia 2009 do 30 kwietnia 2010.

U źródeł pomysłu leży przekonanie, że autorskie prawa majątkowe nie odnoszą się do samych idei, a jedynie do ich pisemnego przekazu, dlatego ich streszczanie mieści się w ramach dozwolonego użytku, tak długo, dopóki streszczający opisuje idee własnymi słowami.

Portal uprzystępnienia zawartość czaspospism naukowych za pomocą publikacji streszczeń artukułów tworzonych przez jego użytkowników i umożliwienie wolnej wymiany zestawień bibliograficznych na wybrane tematy. Dodatkowo same streszczenia mogą być segregowane w bloki tematyczne za pomocą słów kluczowych.  Portal obsługuje format BibTex, co umożliwia prosty eksport i import danych.

Portal ma być z jednej strony użytecznym narzędziem ułatwiającym kwerendy badawcze tym, którzy mają ograniczony dostęp do oryginalnych treści. Z drugiej strony ma być pomocą dla osób spoza grona naukowców, którym abstrakty mogą powiedzieć więcej, niż pisane żargonem naukowym teksty.

Użytkowników z każdym dniem przybywa. Ciekawe, że większość porzuca anonimowość: w swoich profilach dodają biogramy naukowe, listy publikacji, informacje o zainteresowaniach badawczych.

Portal działa na silniku MediaWiki. Na razie funkcjonuje w wersji beta. Przedsięwzięcie sfinansowane zostało przez Hewlett Fundation. Jego pomysłodawcą jest Neeru Paharia, a w radzie programowej  znalazły się osoby powiązane z Creative Commons.

Konferencja odbędzie się w piątek, 25 kwietnia 2008 roku w Sali Senatu UW w Pałacu Kazimierzowskim (Krakowskie Przedmieście 26/28), w godzinach 9.00-17.00. Udział w konferencji jest bezpłatny.

Tematem konferencji są zagadnienia prawne związane z licencjami Creative Commons – chcemy, by konferencja była okazją do przedyskutowania funkcjonowania licencji w polskim prawie oraz omówienia istniejących problemów związanych z ich wykorzystywaniem. W szczególności, w trakcie konferencji zaprezentujemy szkic wersji 3.0 polskich licencji Creative Commons, przygotowany przez naszego koordynatora prawnego.

Do udziału w konferencji zaprosiliśmy wykładowców akademickich, prawników oraz przedstawicieli organizacji zbiorowego zarządu. Mamy nadzieję, że konferencja będzie więc okazją do dyskusji na temat licencji Creative Commons wśród przedstawicieli różnych środowisk zainteresowanych prawami autorskimi.

Szczegółowe informacje znajdują się na stronie konferencji.

Definicja Wiedzy Otwartej wersja 1.0

Terminologia

Termin wiedza oznacza:

1. Dzieła muzyczne, filmowe, książkowe i inne
2. Dane naukowe, historyczne, geograficzne i inne
3. Informacje rządowe lub inne informacje administracyjne

Oprogramowanie jest pominięte, mimo jego oczywistej ważności, ponieważ zostało już wcześniej odpowiednio opisane w innych dokumentach.

Termin utwór będzie używany do oznaczania utrwalonej wiedzy.

Termin zbiór może być używany do oznaczania zestawu kilku utworów. Oczywiście, zbiór tego typu może być uważany za utwór sam w sobie.

Termin licencja odnosi się do prawnej licencji, na której utwór jest udostępniany. W przypadku, gdy żadna licencja nie została określona, powinniśmy domniemywać, iż mają zastosowanie standardowe reguły prawa stanowionego dotyczącego udostępniania utworów.

Definicja

Utwór jest otwarty, gdy sposób jego rozpowszechniania spełnia następujące warunki:

1. Dostępność

Utwór powinien być dostępny w całości, po kosztach nie wyższych niż rozsądne koszty wytworzenia jego kopii; najlepiej, by utwór był dostępny do pobrania bezpłatnie przez internet. Utwór musi także być dostępny w dogodnej i umożliwiającej modyfikację formie.

2. Redystrybucja

Licencja nie powinna ograniczać żadnej ze stron w sprzedawaniu utworu samego w sobie czy dzieleniu się nim, także jeśli jest on częścią zbioru utworów pochodzących z wielu różnych źródeł. Licencja nie powinna wymagać honorarium lub innej opłaty za taką sprzedaż czy dystrybucję.

3. Opracowanie

Licencja musi zezwalać na modyfikowanie i tworzenie utworów zależnych, a także musi zezwalać na ich rozpowszechnianie na zasadach obowiązujących dla oryginalnego utworu. Licencja może narzucać pewną formę rozpoznania autora bądź zasady integralności utworu: zobacz zasadę 5 (Rozpoznanie autorstwa) oraz zasadę 6 (Integralność) poniżej.

4. Brak ograniczeń technologicznych

Utwór musi być udostępniony w takiej formie, aby nie występowały żadne technologiczne przeszkody uniemożliwiające wykonanie wyżej opisanych czynności. Może to być osiągnięte poprzez udostępnienie utworu w formacie otwartych danych, tzn. takich, których specyfikacja jest dostępna publicznie i bezpłatnie, a także które nie zakładają żadnych ograniczeń pieniężnych lub innych na ich wykorzystanie.

5. Rozpoznanie autorstwa

Licencja może wymagać rozpoznania autorstwa twórców bądź współtwórców danego utworu jako warunku dla redystrybucji i ponownego użycia. Warunek ten nie może być uciążliwy. Na przykład, jeśli rozpoznania autorstwa jest wymagane, lista twórców i współtwórców powinna być dołączona do dzieła.

6. Integralność

Licencja jako warunek dla rozpowszechniania zmienionego utworu może wymagać, aby dzieło to występowało pod innym tytułem lub aby miało inny numer wersji niż dzieło oryginalne.

7. Żadnej dyskryminacji w stosunku do osób lub grup

Licencja nie może wprowadzać dyskryminacji w stosunku do żadnych osób czy grup.

8. Żadnej dyskryminacji pól eksploatacji

Licencja nie może ograniczać niczyjego korzystania z utworu na swoistym polu eksploatacji. Na przykład, licencja nie może ograniczać wykorzystywania utworu w biznesie lub w badaniach wojskowych.

9. Dystrybucja licencji

Prawa dołączone do utworu muszą odnosić się do wszystkich, którzy będą korzystać z danego dzieła, bez konieczności pozyskiwania dodatkowych licencji.

10. Licencja nie musi być swoista dla zbioru

Prawa dołączone do utworu muszą dotyczyć go bezpośrednio, a nie konkretnego zbioru którego utwór jest częścią. Jeżeli utwór zostaje wydzielony ze zbioru i jest używany i rozpowszechniany zgodnie z zasadami licencji, wszystkie strony, do których utwór zostały rozpowszechniony powinny mieć te same prawa, co strony, które otrzymały dzieło w oryginalnym zbiorze.

11. Licencja nie może ograniczać rozpowszechniania innych utworów

Licencja nie może narzucać ograniczeń na utwory, które są rozpowszechniane wraz z licencjonowanym utworem. Na przykład, licencja nie może wymagać, by wszystkie utwory rozpowszechniane na tym samym nośniku były otwarte.

Definicja jest efektem zbiorowej pracy wielu osób, w tym czołowych działaczy ruchu OA. Każdy, kto chciałby dodać coś lub zmienić może wziąć udział w dyskusji na liście dyskusyjnej okfn-discuss.

Koalicja nauczycieli, fundacji i pionierów internetu wezwała dziś rządy i wydawców to publikowania materiałów edukacyjnych finansowanych ze źródeł publicznych w sposób wolny w internecie.[...]

Kapsztadzka Deklaracja Otwartej Edukacji, ogłoszona dzisiaj, jest częścią dynamicznego ruchu. Jego celem jest uczynienie materiałów edukacyjnych dostępnymi dla każdego, niezależnie od dochodów czy miejsca urodzenia. Deklaracja zachęca nauczycieli i studentów z całego świata do dzielenia się, remiksowania, tłumaczenia i wolnego wykorzystywania materiałów edukacyjnych przez internet – aby uczynić edukację bardziej dostępną, efektywną i elastyczną.

Zdaniem autorów Deklaracji nauczyciele, studenci i społeczeństwo odniosą ogromne korzyści, jeśli wydawcy i rządy państw uczynią materiały edukacyjne finansowane ze źródeł publicznych wolno dostępnymi w internecie. To da uczniom nielimitowany dostęp do wysokiej jakości, ciągle ulepszanych pomocy naukowych.[...]

Otwarta edukacja łączy nauczanie, uczenie się i opartą na współpracy kulturę internetu. Oznacza tworzenie i dzielenie się się materiałami wykorzystywanymi w klasach szkolnych, ale też zwraca uwagę na nowe podejście do procesu nauczania, w którym ludzie uczą się wspólnie tworząc i kształtując wiedzę. Już teraz w internecie dostępnych jest ponad 100 tysięcy różnych otwartych materiałów edukacyjnych.[...]“

W Polsce Deklarację propaguje Fundacja Wolne Podręczniki, której prezes – Jarosław Lipszyc jest jednym z sygnatariuszy. Deklaracja została przetłumaczona na polski i uzyskała już poparcie licznych polskich intelektualistów, polityków i decydentów.

O idei w romantycznym duchu wypowiadają się twórca Wikipedii Jimmy Wales oraz autor Connexions Rich Baraniuk:

“Chcemy was zarazić marzeniem o powstaniu nowego ruchu, który zmieni świat edukacji: ruchu, który zredefiniuje na zawsze sposób tworzenia i wykorzystywania wiedzy. Wyobraźcie sobie świat, w którym syllabusy i inne materiały edukacyjne są dostępne dla każdego za darmo przez internet i za niewielką opłatą w formie drukowanej. [...]

Wyobraźcie sobie syllabusy przystosowane do wielu stylów nauczania i przetłumaczone na multum języków. Wyobraźcie sobie podręczniki nieustannie aktualizowane i poprawiane przez legiony korektorów. [...] Dziś te utopijne marzenia sprzed dziesięciu lat nabierają realnego kształtu dzięki idei Wolnej Eukacji. [...] Wolne licencje pozwalają legalnie wykorzystywać i remiksować materiały. Innowacje techniczne takie jak XML i druk na rządanie ułatwią dystrybucję i obniżą jej koszty. [...]

Nowe modele tworzenia i dystrybucji materiałów edukacyjnych promowane przez ruch Otwartej Edukacji to naturalna i nieunikniona ewolucja edukacyjnego rynku wydawniczego analogiczna do zmian w przemyśle oprogramowania, rynku muzycznego i publikacji naukowych. [...]“

Kapsztadzka Deklaracja Otwartej Edukacji może stanowić dla ruchu na rzecz otwierania zasobów edukacyjnych podobny impuls co Budapesztańska Deklaracja Open Access dla działań w zakresie otwierania publikacji naukowych.

O tym, że internetowy przekaz wideo staje się coraz bardziej istotnym kanałem komunikacji również w środowisku naukowym świadczą inne serwisy o podobnym profilu. Swoją własną stronę na You Tube ma BioMed Central – oprócz filmów dotyczących specyficznych problemów naukowych znajduje się tam wiele bardzo ciekawych materiałów promujących samą ideę Open Access (w dziale Talks About Open Access). Fora.tv to źródło licznych wykładów i prezentacji. Boiller wymienia również Science Hack (recenzowany przez samych naukowców portal wideo),  Journal of Visualized Experiments (sfilmowane eksperymenty naukowe) i Video Lectures (wykłady z informatyki).

…Zdałem sobie sprawę, że knole mogą uzupełniać a nawet zastąpić tradycyjną archiwizację postprintów. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby artykuły opublikowane w recenzowanych czasopismach nie zostały knolami. Oczywiście muszą być odpowiednio opisane, wraz z podaniem źródła i linkiem do oryginału. Wszystko zależy od autorów – czy teksty będą umieszczane w formie knoli obok autoarchiwizacji czy też może ją zastąpią.

Zalety knoli, które mają znaczenie dla recenzowanych postprintów to: pełen dostęp i licencje CC, widoczność dla wyszukiwarek, przeszukiwanie pełnego tekstu a nie tylko metadanych, wbudowane narzędzia społecznościowe, możliwość zarabiania na reklamach, dostępność dla autorów, którzy nie mają własnego repozytorium instytucjonalnego. Wady: możliwe trudności z formatowaniem tekstu na nowo, zamknięte oprogramowanie, niedostępne dla tekstów z czasopism, które zezwalają na autoarchiwizację w repozytoriach instytucjonalnych, afiliacja przy instytucji for profit, jaka jest Google. Brak kompatybilności z formatem OAI.

Suber przyjmuje optymistyczne założenie, że wszystkie knole będą publikowane na licencjach CC, a to nie jest wcale takie oczywiste. Dla mnie osobiście najbardziej kontrowersyjnym aspektem używania knoli jako platformy OA jest właśnie biznesowa strona tego przedsięwzięcia. Z drugiej jednak strony Suber ma rację mówiąc, że to autorzy zdecydują czy prostota tego narzędzia i natychmiastowa widoczność ich tekstów w połaczeniu z możliwością zarabiania nie uczyni knoli bardziej atrakcyjnymi niż skierowane do wąskiej publiczności repozytoria. Do naukowców może przemawiać też, tak różna od modelu Wikipedii, formuła jednego autora, który bierze odpowiedzialność za swój tekst.