6. Otwarte zasoby edukacyjne

Mówiąc o kierunkach rozwoju ruchu Open Access nie można pominąć nowych inicjatyw, które świadczą o aktualności jego postulatów i ich uniwersalności. Najlepszym tego przykładem są działania na rzecz otwierania dostępu do materiałów edukacyjnych.

Termin Otwarte Materiały Edukacyjne (ang. Open Educational Resources, OER) po raz pierwszy został użyty podczas Forum on the Impact of Open Courseware for Higher Education in Developing Countries przy UNESCO w 2002 r. Uczestnicy spotkania dostrzegli potrzebę powstania dostępnych dla wszystkich zasobów edukacyjnych. Rozwój technologii komunikacyjnych i nowe możliwości związane z grupową produkcją treści stanowią bazę, która powinna zostać wykorzystania do stworzenia otwartych materiałów edukacyjnych, które można swobodnie przetwarzać[1].

Otwarte Materiały Edukacyjne to termin określający wiele zróżnicowanych inicjatyw edukacyjnych z całego świata, zorganizowanych zarówno w tradycyjny, jak i innowacyjny sposób, mających różne cele i grupy beneficjentów. Nie istnieje centralna organizacja grupująca, zarządzająca czy standaryzująca procedury OER. Panuje jednak zgoda co do tego, czym są Otwarte Materiały Edukacyjne, a wielość ośrodków myśli sprzyja szybkiemu rozwojowi ruchu i wiedzy.

Otwarte Materiały Edukacyjne to światowa społeczność współpracująca przy tworzeniu wspólnych, powszechnie dostępnych zasobów edukacyjnych, udostępnianych wraz z prawem do ich dalszego wykorzystywania i adaptacji.

Celem ruchu jest podniesienie dostępu do wiedzy i możliwość nauczania na świecie poprzez udostępnienie materiałów edukacyjnych. W tym celu OER postuluje przeprowadzenie niezbędnych zmian w strategiach i procedurach instytucji zajmujących się nauczaniem.

Otwarte Materiały Edukacyjne definiowane są najczęściej jako te materiały, które są publicznie dostępne w internecie (bez kontroli dostępu), opublikowane wraz z prawem do dalszego wykorzystania (w tym celu zalecane jest stosowanie tzw. wolnych licencji) i rozwijane w otwarty sposób (z możliwością udziału beneficjentów w procesie redakcyjnym).

Impulsem do powstania ruchu Otwartych Zasobów Edukacyjnych były coraz częstsze, podejmowane przez jednostki edukacyjne na całym świecie, inicjatywy upublicznienia online skryptów i materiałów edukacyjnych. Sztandarowymi projektami, które stały się inspiracją dla kolejnych działań, były MIT OpenCourseWare oraz OpenCourseWare Consortium. Przeprowadzane przez OECD w 2007 r. badania „Giving Knowledge for Free: The Emergence of Open Educational Resources” wykazały istnienie w internecie ponad 3000 kursów z ponad 300 uniwersytetów[2].

Od dwóch lat przy UNESCO International Institute of Educational Planning (IIEP) toczy się intensywna debata, której celem jest wymiana doświadczeń, wypracowanie dobrych praktyk i stworzenie zestawu wiedzy dotyczącej budowania projektów OER. Ważnymi spotkaniami liderów projektów OER były również dwie kolejne konferencje iCommons iSummit: w 2007 r. w Dubrowniku i w 2008 r. w Sapporo.

W styczniu 2008 r. została opublikowana Kapsztadzka Deklaracja Otwartej Edukacji, jeden z kluczowych dokumentów określających cele i metody ruchu OER. Deklaracja była efektem spotkania i wspólnej pracy kilkudziesięcioosobowej grupy pracowników organizacji pozarządowych, przedstawicieli instytucji naukowych i administracji państwowej, nauczycieli i autorów materiałów edukacyjnych z całego świata. W prace nad Deklaracją był zaangażowany Jarosław Lipszyc z Fundacji Nowoczesna Polska, a inicjatywę poparło do tej pory wielu polskich intelektualistów, polityków oraz różne instytucje.

Polskie organizacje zaangażowane w tworzenie otwartych projektów edukacyjnych to między innymi Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, Fundacja Nowoczesna Polska, Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego (polski partner Creative Commons) oraz Stowarzyszenie Wikimedia Polska. Te organizacje i instytucje powołały do życia otwartą Koalicję Otwartych Materiałów Edukacyjnych, której celem jest promowanie metod, ideałów i dobrych praktyk OER. Polska jest dziś postrzegana jako jeden z liderów innowacji na rzecz otwartości w edukacji.

Jednym z głównych sponsorów projektów OER są duże, międzynarodowe instytucje charytatywne: William and Flora Hewlett Foundation, Shuttleworth Foundation, Open Society Institute, Trust for Civil Society in Central and Eastern Europe i inne. W tworzenie materiałów OER zaangażowanych jest także szereg uczelni, między innymi Massachusetts Institute of Technology czy Rice University w Stanach Zjednoczonych. Amerykańska organizacja Teachers Without Borders rozwija otwarty serwis internetowy OER, którego celem jest wyrównanie szans edukacyjnych na poziomie globalnym.

Ruch OER, który obecnie koncentruje się na wyznaczeniu celów i zadań stawia sobie następujące priorytety:

• Podnoszenie świadomości przydatności tworzenia otwartych materiałów edukacyjnych.
• Tworzenie i wspieranie społeczności twórców i użytkowników OER.
• Rozwój wydolności organizacyjnej instytucji działających na rzecz OER.
• Zapewnienie wysokiej jakości materiałów OER.
• Zniesienie barier związanych z prawem autorskim i licencjonowaniem treści.

Kwestie związane z prawami autorskimi są dla OER niesłychanie istotne, ruch działa bowiem na rzecz tworzenia materiałów edukacyjnych, które mają być dostępne zarówno do wykorzystywania, jak i dalszego przetwarzania. Podstawą prawną dla otwartych sylabusów powinny być otwarte licencje, które pozwalają zarówno autorom, jak i użytkownikom wyraźnie określić zakres użytkowania utworów. Działacze ruchu przywiązują dużą wagę do wyjaśniania wszelkich kwestii związanych z ustaleniem praw autorskich do wykorzystywanych materiałów, a także promują kompatybilność otwartych licencji.

7. Rekomendacje

Przypisy
1. UNESCO, Forum on the Impact of Open Courseware for Higher Education In Developing Countries: Final Report, Paris 2002, http://unesdoc.unesco.org/images/0012/001285/128515e.pdf↑
2. OECD, Giving Knowledge for Free: The Emergence of Open Educational Resources, Paris 2007, http://www.oecdbookshop.org/oecd/display.asp?SF1=DI&CID=&LANG=EN&ST1=5L4S6TNG3F9X↑