Trzy repozytoria danych badawczych dostępne dla wszystkich

Naukowcy z całej Polski mogą korzystać z trzech repozytoriów, które powstały w ramach projektu Dziedzinowe Repozytoria Otwartych Danych Badawczych. Repozytorium Danych Społecznych (RDS) oraz Macromolecular Xtallography Raw Data Repository (MX-RDR) mają charakter dziedzinowy, natomiast nowa wersja prowadzonego przez Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego Repozytorium Otwartych Danych RepOD to repozytorium ogólnego przeznaczenia, które pozwala na udostępnianie danych ze wszystkich dziedzin nauki. Wszystkie repozytoria oparte są o otwarte oprogramowanie Dataverse, rozwijane w ramach projektu.

Korzystanie z repozytoriów jest bezpłatne i umożliwia udostępnienie danych badawczych z uwzględnieniem dobrych praktyk i zasad otwartej komunikacji naukowej, między innymi zasad FAIR. Zestawy danych deponowane w repozytoriach otrzymują trwały identyfikator DOI, który ułatwia wyszukiwanie i identyfikację danych, a także powiązanie ich z publikacjami bądź prawidłowe zacytowanie. 

W repozytoriach umieszczać można zbiory danych o dowolnej wielkości. Deponujący mogą ponadto przypisać zestawom danych jedną z wolnych licencji, umożliwiając tym samym ich ponowne wykorzystanie.

Można już zgłaszać artykuły na platformie Open Research Europe

Znane są już wytyczne dla artykułów zgłaszanych do publikacji na platformie Open Research Europe (ORE), która powstała na zlecenie Komisji Europejskiej. Z platformy korzystać będą mogli badacze realizujący projekty w ramach programów Horyzont 2020 i Horyzont Europa. Umożliwi ona publikację artykułów bez żadnych dodatkowych kosztów podczas realizacji projektu i po jego zakończeniu, a także spełnienie wymogów polityki otwartości. Na platformie publikowane będą artykuły ze wszystkich dziedzin nauki i sztuki.

Platforma Open Research Europe spełnia także funkcję systemu zarządzania procesem wydawniczym - po zgłoszeniu artykułu jest on sprawdzany przez zespół redakcyjny pod kątem zgodności z wytycznymi i standardami etycznymi, a następnie w ciągu 10 dni publikowany jako preprint. Po publikacji rozpoczyna się proces recenzyjny, który ma charakter otwarty - na stronie widoczne są zarówno nazwiska recenzentów i ich opinie, jak i odpowiedzi autora oraz komentarze innych zarejestrowanych użytkowników platformy. Autorzy mają możliwość opublikowania poprawionych wersji swoich artykułów uwzględniających uwagi recenzentów bądź inne opinie, ale każda z wersji pozostaje dostępna. Artykuły mogą otrzymać status zatwierdzonych, zatwierdzonych z pewnymi zastrzeżeniami bądź niezatwierdzonych.

Journal Checker Tool ułatwi publikowanie w zgodzie z Planem S

Dostępny jest już Journal Checker Tool (JCT), serwis, który umożliwi badaczom sprawdzenie zgodności czasopism naukowych i platform publikacyjnych z Planem S. 

 

Narzędzie dostępne jest na razie w wersji beta, która zawiera informacje na temat podstawowego zestawu wymagań Planu S: czy dane czasopismo oferuje ścieżkę publikacji w otwartym dostępie zgodnie z licencją CC BY (lub równoważną) i bez embarga oraz czy autorzy mają możliwość zachowania praw autorskich. Korzystanie z JCT jest proste; aby sprawdzić zgodność z Planem S, wystarczy wpisać tytuł lub numer ISSN wybranego czasopisma oraz nazwę instytucji finansującej badania i instytucji zatrudniającej badacza. Funkcje JCT zostały dokładnie opisane w przewodniku udostępnionym na stronie Koalicji S.

W fazie testów, przed wdrożeniem wersji produkcyjnej w styczniu 2021 roku, społeczność naukowa może zapoznać się z serwisem oraz przekazać informację zwrotną dotyczącą jego działania. Narzędzie będzie następnie rozwijane, a do podstawowego zestawu informacji dołączone zostaną dane dodatkowe, np. na temat technicznych wymogów, jakie Plan S stawia czasopismom i platformom.

Kamień milowy w rekomendacjach UNESCO dot. otwartej nauki

30 września 2020 r. UNESCO przekazało przedstawicielom 193 państw członkowskich wstępną wersję rekomendacji dot. otwartej nauki, osiągając tym samym kamień milowy w pracach nad dokumentem. Jest to rezultat działań komitetu doradczego oraz wielomiesięcznych konsultacji, których celem było sformułowanie wytycznych uwzględniających doświadczenia, potrzeby i propozycje różnych grup interesariuszy z całego świata, m.in. instytucji naukowych, badaczy, bibliotek i wydawców. W komitecie doradczym UNESCO ds. otwartej nauki zasiedli przedstawiciele państw członkowskich z sześciu grup wyborczych oraz przedstawiciele organizacji naukowych i badawczych. Jednym z reprezentantów państw Europy Wschodniej jest Jakub Szprot, kierujący pracami zespołu Platformy Otwartej Nauki w ICM UW. 

Wstępna wersja rekomendacji zawiera definicje otwartej nauki, wskazuje jej cele i zasady oraz  zaleca konkretne działania. Otwarta nauka zdefiniowana została jako koncepcja obejmująca różne praktyki dzielenia się wynikami badań, zacieśniania współpracy naukowej, wymiany informacji z korzyścią dla nauki i społeczeństwa oraz otwierania procesu tworzenia i przekazywania wiedzy naukowej z uwzględnieniem podmiotów społecznych spoza kręgów naukowych. 

Regionalne konsultacje UNESCO dot. otwartej nauki

24 września 2020 r. odbyły się konsultacje UNESCO z udziałem przedstawicieli krajów Europy Wschodniej. Spotkanie zamknęło cykl konsultacji regionalnych, które rozpoczęły się w grudniu 2019 roku i dotyczyły prac nad rekomendacjami UNESCO dot. otwartej naukiPodczas spotkania omówione zostały trzy aspekty wdrażania rozwiązań w zakresie otwartej nauki: polityczny, naukowy i społeczny. Jednym z panelistów był Kostas Glinos, kierownik działu ds. otwartej nauki w Dyrekcji Generalnej ds. Badań Naukowych i Innowacji Komisji Europejskiej, który przedstawił aktualną politykę i działania Komisji Europejskiej, podkreślając, że otwarta nauka stanowi jeden z podstawowych wymiarów europejskiej przestrzeni badawczej i modus operandi programów finansowania badań naukowych i innowacji. Polską perspektywę zaprezentowała Urszula Białek-Wyrzykowska z Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie, który powstał na mocy międzynarodowej umowy między UNESCO a Rządem RP. Wskazując wyzwania związane z wdrażaniem rozwiązań sprzyjających otwartej nauce, prelegentka omówiła je na poziomie krajowym i globalnym. Wśród zagadnień istotnych dla naukowców w Polsce znalazły się m.in. poziom świadomości w zakresie otwartych modeli komunikacji naukowej, kwestia dostępu do zasobów oraz infrastruktury repozytoryjnej czy potrzeba profesjonalizacji instytucjonalnego wsparcia dla badaczy, np. poprzez wdrażanie polityk otwartości i kształcenie data stewardów.

Additional information